Water ontkalken door koken werkt gedeeltelijk, maar maakt je water niet volledig kalkvrij. Door water te koken sla je een deel van de kalk neer als een wit bezinksel op de bodem van je pan of waterkoker. Dat klinkt veelbelovend, maar de kalk verdwijnt niet uit het water. Hij zit er gewoon in een andere vorm nog steeds in.

Wat er precies gebeurt als je water kookt

Kraanwater bevat kalk in de vorm van opgeloste mineralen, voornamelijk calciumwaterstofcarbonaat. Zodra je het water verhit, valt dit stof uiteen. Er ontstaat calciumcarbonaat, beter bekend als kalksteen of de witte aanslag die je in je waterkoker ziet. Dat calciumcarbonaat lost niet goed op in water en zakt naar de bodem of hecht zich aan de wanden van je pan.

Tegelijk verdampt er water tijdens het koken. Dat klinkt misschien onschuldig, maar het heeft een belangrijk bijeffect: de mineralen die niet verdampen, blijven achter. In verhouding neemt de kalkhoeveelheid in het overgebleven water daardoor toe in plaats van af. Je kookt het water als het ware in, waardoor het bij lang koken zelfs kalkhoudender kan worden.

Hoeveel kalk verwijder je door koken?

Koken verwijdert alleen het tijdelijke deel van de hardheid, ook wel tijdelijke hardheid of carbonaathardheid genoemd. Dit is het deel dat samenhangt met bicarbonaat. De zogenaamde permanente hardheid, het deel dat bestaat uit calciumsulfaat en magnesiumsulfaat, reageert niet op verhitting en blijft volledig in het water achter.

Hoe hard jouw kraanwater is, verschilt per regio. In delen van Nederland is het water vrij zacht, elders juist erg hard. Afhankelijk van die verhouding tussen tijdelijke en permanente hardheid kan koken meer of minder effect hebben. Bij zeer hard water met veel permanente hardheid ben je met koken dus maar beperkt geholpen.

Is gekookt water veilig om te drinken?

Ja, gekookt water is veilig. Kalk is niet schadelijk voor de gezondheid, ook niet in hogere concentraties. Het koken doodt bacteriën en andere micro-organismen, wat in Nederland bij gewoon kraanwater niet nodig is, maar ook geen kwaad kan. Voor de smaak merkt lang niet iedereen een verschil tussen gekookt en ongekookt kraanwater.

Wil je het witte bezinksel na het koken niet binnenkrijgen? Giet het water dan voorzichtig over in een ander glas of gebruik een fijne zeef. De neergeslagen kalk laat je zo simpel achter in de pan.

Wanneer is koken geen oplossing

Als je echt kalkvrij water wilt, bijvoorbeeld voor een stoomstrijkijzer, een koffiezetapparaat of een aquarium, schiet koken te kort. Apparaten die gevoelig zijn voor kalkafzetting worden niet beschermd door gekookt water, omdat de permanente hardheid gewoon aanwezig blijft. Bij koken en afkoelen kan de neergeslagen kalk bovendien opnieuw gedeeltelijk oplossen in het water.

Voor toepassingen waarbij echt weinig tot geen kalk gewenst is, zijn andere methoden beter geschikt. Denk aan een waterfilter met ionenwisselaar, omgekeerde osmose of gedestilleerd water uit de winkel. Koken is handig en gratis, maar het is geen volwaardig alternatief voor die methoden.

Kortom: water ontkalken door koken is een eenvoudige truc die een deel van de kalk als bezinksel verwijdert, maar je kraanwater wordt er niet kalkvrij van. Voor dagelijks gebruik als drinkwater is het prima. Voor apparaten of toepassingen waarbij kalk echt een probleem is, heb je een effectievere methode nodig.