Een thermostaatkraan in de douche ontkalken doe je met azijn of een commercieel ontkalkingsmiddel, gecombineerd met het demonteren van de inwendige onderdelen. Kalk tast de thermostaat en de keramieken afdichtingen aan, waardoor de kraan niet meer goed mengt of lekt. Regelmatig ontkalken voorkomt dat je de kraan vroegtijdig moet vervangen.

Waarom kalkt een thermostaatkraan zo snel aan?

Een thermostaatkraan regelt continu de verhouding tussen koud en warm water via een thermostatelement, vaak gemaakt van was of een bimetaalstrip. Dat element staat voortdurend bloot aan water en reageert gevoelig op kalkaanslag. Hoe harder het water in jouw regio, hoe sneller de kalk zich ophoopt op het element, de O-ringen en de keramieken schijven. In gebieden met hard water (boven de 12°dH, wat geldt voor een groot deel van Nederland) kan al na een jaar zichtbare kalkvorming optreden.

Merken dat er iets mis is, doe je aan een aantal signalen: de temperatuur schommelt, de kraan staat klem, het water loopt trager dan normaal, of de kraan druppelt als hij dicht zou moeten zijn. Dat zijn allemaal tekenen dat ontkalken nodig is.

Wat heb je nodig voor het ontkalken?

• Witte azijn (minstens 10% azijnzuur) of een commercieel ontkalkingsmiddel voor sanitair
• Een verstelbare moersleutel of een ringsleutel (afhankelijk van het merk)
• Een platte schroevendraaier en een kruisschroevendraaier
• Een ondiepe bak of een plasticzak en een elastiek
• Een zacht borsteltje (een oude tandenborstel werkt prima)
• Vet op siliconenbasis voor de O-ringen (geen vaseline op oliebase)

Thermostaatkraan douche ontkalken: stap voor stap

Stap 1: zet de watertoevoer af. Draai de afsluiters onder de douche of de hoofdkraan dicht. Open daarna de thermostaatkraan even om de resterende druk te laten ontsnappen.

Stap 2: verwijder de grepen en de afdekkap. De meeste thermostaatkranen hebben een sierdop bovenop de knop. Til die eraf (soms met een schroevendraaier) en verwijder de onderliggende schroef. Trek de greep dan recht naar voren van de as.

Stap 3: schroef het thermostatelement eruit. Achter de greep zit het eigenlijke thermostatelement. Dit is meestal een cartridge die je met een moersleutel losdraaist. Leg hem apart en let op de volgorde van de onderdelen, maak eventueel een foto voordat je alles uithaalt.

Stap 4: week de onderdelen in azijn. Leg het thermostatelement, de keramieken schijven en eventuele roosters in een bak met witte azijn. Laat ze minimaal een uur weken, bij hardnekkige kalk gerust twee tot vier uur. Wil je sneller klaar zijn, gebruik dan een kant-en-klaar ontkalkingsmiddel voor sanitair en volg de inweektijd op de verpakking.

Stap 5: borstel de kalk voorzichtig weg. Gebruik de tandenborstel om de losgeweekte kalk van de onderdelen te verwijderen. Wees rustig bij het thermostatelement zelf: de was of het bimetaalmechanisme is gevoelig. Schrob nooit met metaal of schuurpapier.

Stap 6: spoel en inspecteer. Spoel alle onderdelen goed af met schoon water. Controleer de O-ringen op scheurtjes of uitdroging. Vervang ze als ze beschadigd zijn (O-ringen voor thermostaatkranen zijn los te koop bij bouwmarkten en sanitairspeciaalzaken voor een paar euro).

Stap 7: vet de O-ringen in en zet alles terug. Breng een dun laagje siliconenvet aan op de O-ringen. Monteer het thermostatelement terug in de juiste stand, schroef de cartridge vast (niet te hard aandraaien, keramiek is breekbaar) en zet de greep terug.

Stap 8: open de watertoevoer en test. Open de afsluiter langzaam. Controleer op lekkage bij de aansluitingen en test of de thermostaatknop soepel draait en de juiste temperatuur geeft.

De buitenkant ontkalken zonder te demonteren

Wil je alleen de uitloop en de buitenzijde aanpakken zonder de kraan open te maken? Vul een plasticzak met witte azijn en hang die met een elastiek om de uitloopdop. Laat hem een uur hangen. Daarna wrijf je de buitenkant met een zacht doekje schoon. Dit is geen vervanging van een grondige reiniging, maar het is handig als tussenbeurt en voorkomt dat kalkaanslag zich ophoopt op de zichtbare onderdelen.

Hoe voorkom je nieuwe kalkvorming?

Kalk helemaal voorkomen is niet realistisch als je hard water hebt, maar je kunt de aangroei sterk vertragen. Droog de kraan na gebruik even af met een droge doek. Gebruik een anti-kalkspray (verkrijgbaar bij bouwmarkten) eens per week op de buitenkant. Wil je een structurelere oplossing, kijk dan naar een waterontharder op het hoofdtoevoer van de woning. Dat is een grotere investering, maar beschermt alle kranen en apparaten tegelijk.

Plan een grondige reiniging van de thermostaatkraan minimaal een keer per jaar in, of twee keer als je in een regio met heel hard water woont. Daarmee blijft de kraan goed functioneren, houdt het thermostatelement zijn nauwkeurigheid en voorkom je dure reparaties of vervanging.